4 bước hoàn thiện quy trình học lý thuyết âm nhạc.

Trưa thứ bảy hôm nay, Hansa vừa kết thúc bài thi lý thuyết ABRSM lớp 3 thì mẹ cô bé nhắn cho tôi, “NaNa! Hansa thi xong rồi! Đề bài rất dễ!”

Tôi thở phào nhẹ nhõm.  Cả tuần qua, chúng tôi vật lộn hàng giờ liền để ôn tập, để giải quyết tất cả các câu hỏi, đặc biệt là phần Grouping & Adding rests.  Hansa bé bỏng tội nghiệp của tôi phải nhớ đủ thứ các định nghĩa, công thức, chữ viết tắt loằng ngoằng nay não đã không còn chỗ chứa cho nội dung tưởng như rất đơn giản này nữa.

Buổi sáng trước ngày thi 24 giờ, chúng tôi dành 30 phút ngồi bên nhau, nói về chủ đề Grouping & Adding rests như là hai anh em đồng môn.  Hansa trả lời các câu hỏi thật thà như con bé đang trả lời bạn nó, tôi cũng diễn giải chân thành hết mức tựa như tôi đang chỉ bài cho con bạn thân của mình.

Và rồi thì ngày thi đến, Hansa kết thúc bài thi với cái sticker mặt cười toe toét của tin nhắn mẹ con bé gửi đến cho tôi.  Còn tôi thì dường như, đã leo qua được thêm một đỉnh núi rất cao nữa.

Trước đây, ABRSM là một chủ đề rất xa vời.  Lý thuyết âm nhạc với người dễ dàng mất kiên nhẫn như tôi luôn là thứ gì đó khô khan và chẳng gì thú vị.  Nhưng phải gật đầu đồng ý rằng, trong cả hành trình đi cùng với Hansa từ Grade 1 cho đến tận hôm nay,  tôi đã học được rất nhiều về cách giảng dạy lý thuyết cho trẻ em, đặt biệt là về luyện thi ABRSM.    

Dưới đây là 4 bước tôi đã hệ thống lại quy trình mình sử dụng để dạy Lý thuyết âm nhạc:  

1. Cảm nhận. 

Nếu như bạn dạy về nốt đen, bạn sẽ nói với trẻ nốt đen bằng một phách trước hay bạn cho trẻ cảm nhận âm thanh của nốt đen là như thế nào trước?

Nếu như bạn dạy về quãng 3 trưởng, bạn sẽ nói rằng quãng 3 trưởng gồm 2 cung hay bạn sẽ chơi quãng 3 trưởng và 3 thứ để trẻ lắng nghe, so sánh và tìm ra công thức?

Nếu như bạn dạy về số chỉ nhịp, bạn sẽ định nghĩa về số chỉ nhịp trước hay cho trẻ cảm nhận được sự tương quan giữa phách mạnh và phách nhẹ trong âm nhạc trước? 

“Nhạc lý ra đời rất lâu sau âm nhạc biểu diễn” – Câu nói của giáo sư ám ảnh tôi.  Thật sự vô cùng ám ảnh.  Nó đảo ngược cách tôi đã từng định nghĩa về lý thuyết âm nhạc, cách tôi từng sử dụng để dạy về lý thuyết âm nhạc cho trẻ trước đây.  Nó chiếu rọi vào tư duy lủng lỗ của tôi, thiêu rụi những chắp vá trong quan điểm hời hợt nông cạn của tôi.

Cốt lõi trong bước đầu tiên này là việc học sinh nói lên cảm nhận về một kiến thức âm nhạc mới, khi đã là cảm nhận thì không có giới hạn chuẩn mực nào.  Nhưng từ nơi bắt đầu đó của học sinh, giáo viên sẽ hướng học sinh đến định nghĩa chính xác về kiến thức.  Hay có thể nói rằng, giáo viên trở thành người dẫn đường học sinh khám phá ra tri thức, chứ không phải là người đem tri thức đến cho học sinh.  

Trước khi được định hình, một khái niệm trong âm nhạc trước hết phải được cảm nhận.

2. Định nghĩa.

Bước thứ hai sau trải nghiệm đó chính là định nghĩa và gọi tên. 

Đây chính là lúc giáo viên bắt đầu thực hiện nhiệm vụ định hướng kiến thức.  Trong bước này, hãy yêu cầu trẻ đọc to tên hoặc định nghĩa đó từ 2 đến 3 lần.  Hành động lặp lại này rất cần thiết cho quy trình tiếp thu kiến thức mới của trẻ.  Một số trẻ nhút nhát thường hay e ngại đọc tên với những từ nước ngoài mới, đừng hấp tấp cũng đừng lo lắng. 

Các hoạt động, trò chơi để kích thích trẻ gọi tên kiến thức sẽ hiệu quả nhiều hơn là sự học thuộc lòng sách vở. 

3. Tư duy phản biện. 

Sau khi trẻ đã gọi được tên của kiến thức, chúng cần bắt đầu một bước tối quan trọng để kiến thức này được lưu giữ trong tâm trí.  Đó chính là: TƯ DUY.

Đây cũng là bước cần giáo viên đưa ra rất nhiều câu hỏi cho học sinh tư duy về kiến thức mới.  Ví dụ như: 

Vì sao phải có số chỉ nhịp? 

Vì sao cần phải nhóm nốt nhạc phù hợp với số chỉ nhịp? 

Vì sao cần phải có dấu hoá? 

Chúa ơi, những thứ vô cùng đơn giản mà lại rất khó để trả lời.  Nhưng bằng việc đặt ra những câu hỏi này, giáo viên đã nâng học sinh lên một bậc cao hơn trong quá trình học tập đó chính là: TƯ DUY.

Lý thuyết âm nhạc cho trẻ có quyền được tư duy.  

Khi giảng dạy, tôi thường rất thích hỏi.  Không giống như những ông bà giáo già ngày xưa, hay hỏi để đánh đố học sinh.  Tôi thích hỏi vì muốn xem cách trẻ nghĩ về kiến thức đó như thế nào.   Đúng hay sai, không còn là mục đích.  Hơn hết là để nhìn thấy được trẻ đang ở đâu giữa biển trời kiến thức đó, để khi biết được rồi, tôi sẽ dễ dàng giúp trẻ neo đậu con thuyền đúng nơi.

Vì thế, hãy bắt đầu hỏi từ hôm nay, để chắc chắn rằng học sinh của bạn đang ở đúng chỗ.  

4. Tạo ra. 

Sau tất cả, bước cuối cùng này cần được hoàn thiện quá trình học lý thuyết âm nhạc.  

Khi âm nhạc chỉ nằm ở trên giấy, nó không thể sống động.

Khi chỉ thuộc làu làu những công thức, trẻ sẽ không thể nào hiểu được cách tạo ra vẻ đẹp của âm thanh.

Học lý thuyết cuối cùng cũng chỉ để hiểu về âm nhạc và tạo ra âm thanh một cách chính xác như nhà soạn nhạc mong muốn.  Vì thế, sau cùng hết tất cả, nếu trẻ chỉ biết hình thù của âm nhạc nhưng lại thiếu hiểu biết về cách để tạo ra nó, thì toàn bộ quá trình học lý thuyết âm nhạc không giúp ích được gì.  Nó chỉ sống sót được đến kỳ thi, chứ không thể lưu lại mãi mãi. 

… 

Mỗi ngày đi tàu hơn tiếng rưỡi để đến dạy cho Hansa, tâm trí tôi ngập chìm trong những ý tưởng.  Làm sao để luôn giữ mình được tươi mới? Làm sao để những phương pháp giảng dạy của mình hiệu quả hơn, khoa học hơn, sáng tạo hơn?  Làm thế nào để viên đá này được rèn giũa sáng hơn? 

Những câu hỏi ấy đã cho tôi thêm sức mạnh để bước đi tiếp, từ 1 năm trước cho đến ngày hôm nay. 

“Chúc mừng Hansa! Con đã hoàn thành đường đua!”

Hansa và tôi bên sơ đồ tư duy ABRSM Grade 3 trước ngày thi…

2 Replies to “4 bước hoàn thiện quy trình học lý thuyết âm nhạc.”

  1. Hay quá , hoá ra trước đây em cũng làm ngược lại, đi giải thích khái niệm trước chứ k quan tâm đến cảm nhận của trẻ trước những khái niệm mới..
    Rất thich câu chị nói về “ Nếu trẻ chỉ biết về hình thù âm nhạc mà thiếu hiểu biết về Cách để tạo ra thì quá trình học Lý thuyết k giúp ích đc gì ,” đúng qá chị ạ. Nhưng em có thể làm cách nào giúp cho trẻ vận dụng lý thuyết để tạo ra âm nhạc tư duy về nhạc được hiện thực hoá … có cách nào c có thể chia sẻ thêm ko ạ?

    1. Hi Thảo,

      Rất vui vì em đã có câu hỏi cho bài viết 4 bước hoàn thiện trong giảng dạy lý thuyết âm nhạc. Các ví dụ đơn giản và dễ hiểu như là chức năng của hợp âm, hợp âm được hình thành với mục đích gì, nếu như một bản nhạc không sử dụng hợp âm thì sẽ như thế nào? Hợp âm trưởng và hợp âm thứ mang đến những màu sắc gì khác nhau? Khi vận dụng vào bản nhạc thì nó sẽ mang đến những cảm giác gì? Giáo viên có thể cho trẻ chơi một vòng hòa âm trong đó có cả trưởng và thứ, ứng tấu trên phần tay phải (giai điệu) để trẻ cảm nhận được cảm giác khác nhau của các hợp âm mang lại.

      Hy vọng câu trả lời trên đã giải đáp được những thắc mắc của em.

      NN

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *