Bài 4 – Năm ngộ nhận sẽ giết chết tình yêu âm nhạc của con bạn

Mình tin chắc nếu được hỏi, ba mẹ nào cũng sẽ nói: “Tôi muốn con mình sẽ yêu thích nhạc cổ điển!” – Ngay cả bản thân mình – là một nghệ sỹ và cũng là một người mẹ trẻ với đứa con chỉ mới 21 tháng tuổi, mình cũng có một tham vọng giống hệt như thế. Khi mà con chỉ mới chào đời chưa được 6 tháng, mình đã bắt đầu bật các tác phẩm cổ điển cho con nghe. Với hy vọng rằng: Âm nhạc cổ điển có thể kích thích trí não thằng bé phát triển.

Tuy nhiên, mặt trái của việc “tiếp thu âm nhạc cổ điển từ sớm” này đã đem đến rất nhiều ngộ nhận cho chính mình và cho phần nhiều các phụ huynh. Chúng ta – vì quá nôn nóng đến những ích lợi mà (có thể) con sẽ nhận được, lại vô tình bỏ quên những viên gạch vô cùng quan trọng trong hành trình giúp trẻ xây dựng tình yêu với âm nhạc cổ điển.

Ở một khía cạnh khác, chúng ta ít cân nhắc đến lứa tuổi phù hợp để bắt đầu được tiếp cận với âm nhạc cổ điển.  Thường là các ba mẹ cho trẻ tiếp cận quá sớm (0 ~ 3 tuổi), khi trẻ chưa thực sự sẵn sàng.  Hoặc đôi khi là quá muộn (10 tuổi trở lên), thời điểm này trẻ đã bắt đầu xây dựng và hình thành gu âm nhạc thẩm mỹ của mình, việc đưa âm nhạc cổ điển vào đời sống trẻ quá muộn có thể gây ra những phản ứng tiêu cực hơn là tích cực.  

Trong bài viết này sẽ nêu lên 5 ngộ nhận phổ biến về nhạc cổ điển mà phần nhiều ba mẹ hay mắc phải. 

Ngộ nhận #1: “Tác phẩm cổ điển nào cũng phù hợp với trẻ”

Thực tế là: Không phải bản giao hưởng, sonata hay nhạc thính phòng nào cũng dành cho tai trẻ nhỏ.  Một số tác phẩm cổ điển có cao trào mạnh, âm lượng lớn hoặc chuyển biến giai điệu phức tạp (như một số bản của Beethoven, Stravinsky, Mahler) có thể làm trẻ bị quá tải thính giác, cảm thấy lo lắng hoặc khó chịu.  

Giải pháp: Ưu tiên chọn nhạc cổ điển nhẹ nhàng, đơn giản, lặp lại và có cấu trúc rõ ràng.  Nên lựa chọn những album được viết cho thiếu nhi (Tchaikovsky, Schumann, Camile Saint Seans…) 

Ngộ nhận #2: “Chỉ nên bắt đầu nghe với nhạc cụ Piano”

 Thực tế là: Trẻ phát triển khả năng cảm thụ tốt hơn khi tiếp xúc với nhiều chất liệu âm thanh.  Tai trẻ cần làm quen với âm sắc khác nhau để nhận biết, phân biệt, và liên kết âm thanh với hình ảnh – cảm xúc.  Nếu trẻ chỉ nghe piano, chúng bị giới hạn trong một màu sắc âm thanh, không hiểu hết vẻ đẹp và cấu trúc của bản nhạc nguyên gốc. 

 Giải pháp: Ngay khi trẻ bắt đầu lên 3 tuổi thì thính giác đã sẵn sàng để đón nhận nhiều âm sắc khác nhau như Violin, Flute, Xylophone, Nhạc cụ bộ gõ…Cho trẻ tiếp cận nhiều loại nhạc cụ sẽ giúp mở rộng cảm thụ âm nhạc, kích thích trí tưởng tượng và kết nối sâu hơn với thế giới âm thanh.

Ngộ nhận #3: “Chỉ cần bật nhạc cổ điển cả ngày là đủ” 

 Thực tế là: Hiệu quả giáo dục âm nhạc đến từ sự kết hợp nhiều giác quan: nghe – vận động – trò chuyện – vẽ tranh – chơi nhạc cụ. Nghe thụ động không giúp trẻ hiểu hay yêu nhạc.  Mặt khác, trẻ tiếp nhận âm nhạc như tiếng ồn nền, không tạo được ấn tượng cảm xúc hay kết nối trí tuệ.  Việc mở nhạc quá lâu cũng khiến hệ thần kinh của trẻ mệt mỏi, rối loạn tập trung hoặc thậm chí lo âu tiềm ẩn nếu không được nghỉ ngơi hoặc xử lý cảm giác đúng cách.

Giải pháp: Dành khung thời gian cố định mỗi ngày để nghe nhạc và thực hiện các hoạt động với trẻ sẽ tạo ra các tác động mạnh mẽ và lâu dài.  

Ngộ nhận #4: “Trẻ em nào cũng nhận được ích lợi từ việc nghe nhạc cổ điển” 

 Thực tế là: Trẻ mắc hội chứng rối loạn phổ tự kỷ (ASD), rối loạn xử lý cảm giác, hoặc ADHD có thể phản ứng mạnh với thay đổi âm thanh đột ngột, âm vực cao/thấp không đoán trước – thường thấy trong một số bản giao hưởng cổ điển. 

 Giải pháp: Ba mẹ và người chăm sóc trẻ cần lựa chọn các bản đơn giản, nhạc piano solo nhẹ nhàng, âm thanh đều – hoặc thay bằng nhạc có nhịp điệu ổn định, quen thuộc. 

Ngộ nhận #5: “Bật nhạc bằng điện thoại cho tiện lợi!” 

 Thực tế là: Nếu âm thanh phát ra từ loa điện thoại nhỏ, rè, hoặc mở quá to quá gần tai trẻ, thậm chí cả nhạc cổ điển cũng trở nên gây hại thay vì có ích.  Ánh sáng xanh từ màn hình + âm thanh liên tục sẽ kích hoạt não bộ, khiến trẻ khó thư giãn hoặc điều tiết cảm xúc.  

Giải pháp: Với trẻ nhỏ hơn 3 tuổi, môi trường âm thanh lý tưởng là nhạc cụ mộc và giọng hát của ba mẹ.  Trẻ ở độ tuổi lớn hơn có thể nghe nhạc qua loa ngoài với âm thanh rõ, không đặt quá gần tai, và luôn được kiểm soát âm lượng khi cần thiết.  Lứa tuổi từ cấp 1 trở lên, trẻ cũng có thể bắt đầu nên được xem và nghe các tác phẩm cổ điển qua màn hình như ti vi, laptop và nên hạn chế dùng điện thoại.  

Đến thời điểm này mình vẫn duy trì cho con nghe nhạc cổ điển vì mình đã từng kinh nghiệm giá trị lợi ích lâu dài của ân nhạc nói chung và cả nhạc cổ điển nói riêng.  Hơn nữa, mình còn tin chắc một điều rằng, bên dưới những tác phẩm âm nhạc được viết ra từ ngòi bút của những nhà soạn nhạc tài năng vĩ đại còn tồn tại một trường năng lượng sẽ ảnh hưởng tích cực đến người nghe. 

Từ đó, trường năng lượng này sẽ thay đổi và chuyển hoá mỗi người khi họ nghe nó đủ lâu và đủ sâu.  

Câu hỏi dành cho phụ huynh:

1. Có ngộ nhận nào trong 5 ngộ nhận trên mà bạn đã từng mắc phải không?

2. Bạn có thể thay đổi như thế nào?