BẠN CÓ BIẾT CÁCH TẬP LUYỆN PIANO – VƯỢT QUA SỰ CHÁN NẢN

Có một điều mình quan sát trong những năm dạy và học Piano: Người ta không bỏ Piano vì không có năng khiếu. Người ta bỏ vì… chán.

Chán vì bài tập lặp đi lặp lại. Chán vì tập mãi mà không thấy tiến bộ. Chán vì mỗi buổi ngồi xuống đàn giống như đang “hoàn thành nhiệm vụ” chứ không phải đang thưởng thức âm nhạc.

Và rồi những giờ tập luyện thưa dần. Kết quả không tiến triển. Niềm tin giảm xuống. Cuối cùng, một ý nghĩ vang lên: “Chắc mình không hợp để học chơi Piano…”

Nhưng sự thật là, không phải vì bạn không hợp hay là tập Piano quá nhàm chán nhưng có lẽ là vì bạn chỉ chưa biết cách để tạo ra dòng chảy – FLOW – trong việc tập luyện.

Cách đây không lâu có một bạn chia sẻ với mình: Bạn học Piano từ khi nhỏ. Lúc đầu rất thích nhưng càng về sau, việc tập luyện chỉ xoay quanh: Đánh đúng nốt, đúng nhịp, hết bài này sang bài khác. Mỗi buổi ngồi vào đàn là cứ phải tập đi tập lại những thứ khô khan nhàm chán. Những nhiệm vụ này không có gì sai nhưng cũng không có gì khiến trái tim bạn cảm thấy rung động. Các buổi tập dần thu hẹp lại và với bạn chúng chỉ còn là nghĩa vụ. Cuối cùng, sự kết nối với âm nhạc càng ngày càng trở nên rời rạc và bạn quyết định: Nghỉ học.

Có thể hiểu rằng quyết định này đã không đến một cách bất chợt, nhưng là sự tích tụ của những năm tháng hoang mang, chán nản và cả mất động lực đã ngăn cản bạn để có thể tiếp tục hành trình tập luyện để nâng cao kỹ năng của mình.

Điều này làm mình nghĩ nhiều đến khái niệm “Flow” – trạng thái dòng chảy được mô tả bởi nhà tâm lý học Mihaly Csikszentmihalyi. Trong cuốn sách nổi tiếng Flow: The Psychology of Optimal Experience, ông nói rằng con người hạnh phúc nhất khi họ ở trong trạng thái tập trung hoàn toàn vào một hoạt động có thử thách vừa đủ, nơi thời gian như biến mất và bản thân hòa làm một với việc mình đang làm. Âm nhạc, đặc biệt là việc chơi nhạc cụ, là một trong những môi trường lý tưởng nhất để bước vào Flow, nếu chúng ta thật sự biết cách thiết kế việc tập luyện một cách đúng đắn!

Thực tế, một nghiên cứu của American Psychological Association về “deliberate practice” (luyện tập có chủ đích) cũng cho thấy: Chất lượng tập trung và cấu trúc buổi tập quan trọng hơn rất nhiều so với số giờ ngồi bên đàn. Không phải ai tập nhiều cũng tiến bộ; người tiến bộ là người tập với mục tiêu rõ ràng, mức độ thử thách phù hợp và có sự phản hồi liên tục. Điều này gần như trùng khớp với điều kiện để Flow xuất hiện.

Hãy diễn giải F L O W thành 4 yếu tố:

#F – Focus (Tập trung có chủ đích)

Thay vì tập 60 phút trong mơ hồ hãy tập 45 phút với mục tiêu rõ ràng và cụ thể.

Ví dụ:

– Hôm nay mình tập trung chơi đúng tiết tấu 4 ô nhịp đầu tiên.

– Hôm nay mình sẽ ráp 2 tay hết đoạn A.

– Hôm nay mình sẽ tập câu chạy Legato cho đúng tốc độ.

Flow không xuất hiện khi đầu óc tản mạn và nó chỉ xuất hiện khi mục tiêu đủ rõ để bạn bám vào.

#L – Level (Mức độ thử thách vừa đủ)

Flow xảy ra khi thử thách vừa hoặc cao hơn một chút so với khả năng hiện tại của bạn.

* Nếu nhiệm vụ quá dễ → bạn sẽ chán.

* Nếu nhiệm vụ quá khó → bạn sẽ bị căng thẳng.

* Nếu nhiệm vụ vừa sức → bạn thưởng thức.

Đây là lý do nhiều người chán tập: Hoặc là họ hoặc đang lặp lại thứ đã quá quen thuộc hoặc đang cố chơi những thứ vượt quá xa trình độ của bản thân. Biết điều chỉnh cấp độ để tập luyện cho thoải mái trong một thời gian dài chính là nghệ thuật giữ sự đều đặn trong tập luyện!

#O – Observe (Quan sát nội tâm)

Đây là phần rất ít khi được nói tới trong tập luyện Piano.

Nhiều người tập đàn trong một trạng thái rất căng thẳng, lưng mỏi tay cứng nhưng không biết vì sao. Có người lại chơi rất đều, rất đúng, nhưng tiếng đàn không có sức sống có lẽ vì bên trong họ đang mệt, đang phân tâm, đang cố hoàn thành cho xong.

Observe không phải thứ gì trừu tượng. Nó rất thực tế.

Khi tập, bạn hãy thử tự hỏi:

– Mình có đang gồng ở đâu? Vai? Cổ tay?

– Mình có đang cố chạy cho được đoạn nhạc khó này hay đang thực sự kiểm soát nó?

– Mình đang chơi để thưởng thức hay đang chơi để “không bị sai”?

Quan sát nội tâm giúp bạn điều chỉnh buổi tập theo đúng trạng thái thật của mình. Và chính sự điều chỉnh đó tạo ra chất lượng. Flow không đến khi bạn ép mình phải hoàn hảo. Nó đến khi bạn đủ tỉnh táo để biết mình đang ở đâu, và đủ chân thành với chính mình để tự điều chỉnh. Như điều Mihaly đã nói “merging action and awareness” (tạm dịch: hành động hoà tan vào nhận thức) – nơi bạn quan sát để hành động trở nên tự nhiên.

#W – Wonder (Khám phá)

Việc học Piano truyền thống rất ít khi nào nói tới điều này.

Trong các buổi tập, người học chỉ “thực hiện lại” bản nhạc nhưng họ không được phép sáng tạo với nó để trải nghiệm và thưởng thức âm nhạc theo những góc nhìn mới mẻ.

Hãy thử:

* Thay đổi tiết tấu của một đoạn nhạc.

* Chơi với những cách diễn giải âm nhạc khác nhau.

* Biến tấu giai điệu theo sự cảm nhận.

* Ứng tác ngẫu hứng dựa trên vòng hoà âm đã có.

Khi bạn bắt đầu chơi với âm nhạc – ứng tác và ngẫu hứng, thay vì chỉ làm cho đúng với bản nhạc, “dòng chảy” sẽ bắt đầu xuất hiện. Mỗi buổi tập vì vậy mà trở nên thú vị hơn và có phần thử thách hơn, bởi vì bạn sẽ không hề đoán được ngày hôm nay âm nhạc sẽ dẫn dắt bạn như thế nào.

Khi một người biết cách thiết kế buổi tập dựa trên FLOW, việc học Piano sẽ thay đổi rất rõ. Thời gian tập có thể không tăng lên, nhưng chiều sâu của chất lượng buổi tập sẽ tăng lên. Họ sẽ bắt đầu cảm nhận được sự tiến bộ cụ thể. Họ cũng không cần ai thúc ép vì bản thân của những buổi tập luyện đã đủ hấp dẫn và lôi cuốn để họ cứ tiếp tục quay trở lại cây đàn vào ngày hôm sau.

Nếu bạn đang thấy chán tập Piano? Có thể vấn đề không nằm ở đam mê và cũng không hẳn nằm ở khả năng của bạn. Nhưng có thể lắm bạn chỉ chưa thực sự bước vào “dòng chảy” của việc tập luyện. Và khi chưa từng trải nghiệm nó, bạn sẽ luôn nghĩ rằng tập luyện Piano vốn dĩ là phải khô khan.

Nhưng…một khi đã được chìm vào “trải nghiệm chân thực” của FLOW trong tập luyện bạn có lẽ sẽ giống như mình, bắt đầu hiểu ra một chân lý:

Thứ chúng ta thiếu không phải là động lực nhưng là cách để khơi dậy dòng chảy tự nhiên bên trong những buổi tập. Đó giống như là “những con sóng” tiếp tục đẩy một người đi tới một cách kiên trì và bền bỉ với mục tiêu to lớn – Chinh phục Piano như một nghệ sỹ thực thụ.