Làm thế nào để dạy kỹ thuật Piano qua Zoom?

“Tôi vẫn không hiểu làm sao người ta có thể học piano online…!”

Đó là phản ứng của một người bạn Đức khi nghe mình chia sẻ về công việc dạy piano trực tuyến. Bà ấy lắc đầu, thở dài, rồi nhìn mình với vẻ vừa ngạc nhiên nhưng cũng vừa bất lực.

Dễ hiểu thôi bởi vì nếu nói về học piano online, có lẽ người ta dễ hình dung đến những thứ như lý thuyết âm nhạc, đọc nốt…vv…Những điều đó, dù ít hay nhiều, vẫn có thể truyền đạt bằng lời nói, hình ảnh, hay tài liệu. Nhưng kỹ thuật Piano thì khác. Đây không phải là thứ chỉ cần nghe giải thích là hiểu. Và thử thách lớn nhất của việc dạy kỹ thuật online nằm ở chỗ: giáo viên phải giúp học sinh cảm nhận được tất cả những điều đó, ngay cả khi họ không thể trực tiếp chạm vào học sinh.

Có lẽ đó cũng là lý do vì sao từ những buổi dạy online đầu tiên cho đến bây giờ, mình đã thử nghiệm và thất bại rất nhiều lần. Có những thứ khi dạy trực tiếp, giáo viên chỉ cần chạn nhẹ vào cánh tay học sinh một chút là các em hiểu ngay. Nhưng khi nhìn qua màn hình, mọi thứ trở nên chậm hơn, khó hơn, và đòi hỏi nhiều kiên nhẫn hơn.

Nhưng khi không thể chạm vào học sinh, mình có thể giúp họ như thế nào?

1. Bắt đầu từ khuyết điểm

Rất nhiều lỗi kỹ thuật ở Piano không nằm ở chỗ “đánh sai”, mà nằm ở những thói quen xấu đã hình thành từ lâu tư thế chơi đàn.

Có bạn luôn nhấc ngón quá cao. Có bạn cổ tay bị gập và giữ cổ tay quá cứng. Có em thì toàn bộ phần vai, khuỷu tay, bàn tay đều đang làm việc trong một trạng thái căng mà chính bạn cũng không biết. Chỉ nghe âm thanh, đôi khi giáo viên sẽ thấy “chơi cũng được”. Nhưng quan sát kỹ hơn, sẽ không khó để nhận ra bên dưới đó là một loạt vấn đề có thể cản trở sự phát triển lâu dài trong việc chơi đàn piano của học sinh về sau này.

Và từ đó, mình nhận ra một điều quan trọng: Lỗi kỹ thuật nhiều khi không phải là một cái gì đó riêng lẻ, mà là hệ quả của một thói quen đã hình thành từ lâu dài mà không được chỉnh sửa. Nếu không chỉnh từ gốc thì dù có sửa đi sửa lại những biểu hiện bên ngoài, mọi thứ cũng sẽ nhanh chóng quay về như cũ.

Nói cách khác, dạy kỹ thuật không phải chỉ là sửa động tác. Dạy kỹ thuật là giúp cho học sinh hiểu về cơ thể và có ý thức nhiều hơn với những gì được tạo ra bằng việc vận dụng tốt cơ thể.

2. Chia nhỏ các bước và tập luyện đến mức gần như nhàm chán

Một điều khác mà mình học được, có lẽ cũng là điều khó chấp nhận nhất đối với cả giáo viên lẫn học sinh, đó là: Muốn dạy kỹ thuật hiệu quả, phải chia mọi thứ ra thật nhỏ và tập chậm lại cho đến khi học sinh đã ngáp dài ngáp ngắn.

Hầu hết các bạn học sinh nhỏ tuổi sẽ thấy các bài tập này rất nhàm chán, nhưng với học viên lớn tuổi, được tập luyện với sự hiểu biết tường sẽthật sự giúp cho họ làm chủ được kỹ thuật nhanh chóng.

Khi dạy trực tiếp, giáo viên chỉ cần một cái chạm nhẹ, một động tác làm mẫu trên đàn, hoặc một phản ứng tức thì khi học sinh vừa chơi xong là đã có thể giúp học sinh điều chỉnh. Nhưng qua online, những cách tiếp cận truyền thống ấy là bất khả thi. Mọi thứ phải được chia nhỏ và diễn dịch ra bằng tất cả những ngôn từ và cả trải nghiệm mà người giáo viên có được trong chừng ấy năm thực hành và giảng dạy.

3. Trực quan hóa cảm giác

Điều thú vị nhất, và cũng là điều khiến mình tự bất ngờ về chính mình nhiều nhất đó là mình đã học được cách trực quan hóa những cảm giác rất trừu tượng.

Bởi vì kỹ thuật piano, suy cho cùng không chỉ là một tập hợp các động tác cơ học. Nó luôn gắn với một kết quả nghệ thuật nào đó. Vấn đề là cảm giác ấy rất khó nói bằng những ngôn ngữ quá “kỹ thuật” – Đặc biệt với trẻ nhỏ hoặc với những học viên mới học chưa bao lâu. Khi không thể dùng bàn tay để dẫn dắt trực tiếp, mình gần như phải đi sử dụng sức sáng tạo của một người dạy về Cảm thụ âm nhạc: Dùng hình ảnh, đồ vật, câu chuyện, và những liên tưởng rất đời thường để giúp học sinh “thấy” được điều mà các bạn cần “cảm” được.

Mình đã từng dùng dây thun để nói về legato và staccato. Khi kéo dây thun ra là legato và bắn dây thun và staccato. Có lúc mình kể những câu chuyện rất trừu tượng như là nhảy lên những đám mây hay là trượt lên trên mặt nước…Những hình ảnh ấy nghe có vẻ trẻ con, nhưng lại giúp học sinh tiếp cận kỹ thuật bằng trí tưởng tượng, thay vì chỉ bằng ngôn ngữ kỹ thuật khô cứng.

Cho nên, trong việc dạy kỹ thuật Piano qua online, trực quan hóa không phải là một phần “phụ họa” cho vui. Với mình, đó là một phần rất quan trọng mọi người giáo viên sẽ luôn nỗ lực để truyền đạt đến học sinh.

Ngót nghét cũng hơn 5 năm mình bước vào con đường này. Càng dạy lâu, mình càng thấy dạy và học Piano trực tuyến vẫn có thể đủ hiệu quả khi người giáo viên không ngừng tìm kiếm, học hỏi và sáng tạo.

Và con đường này, mình vẫn còn rất nhiều háo hức để bước tiếp.