KỸ NĂNG GIÚP BẠN NÂNG CAO CẢM ÂM – HÁT

“Em phải hát lên nếu em muốn chơi Piano” là một câu nói rất nổi tiếng của Chopin dành cho học sinh của ông.

Đúng là như vậy, Chopin – một trong những nghệ sĩ piano tuyệt vời mọi thời đại đã nhắc học sinh phải hát nếu như họ thật sự muốn chơi Piano. Và dưới góc độ là một người học chơi Piano đã nhiều năm, mình tin rằng để có thể tạo ra tiếng đàn hay và thực sự cảm nhận âm nhạc một cách trọn vẹn, thì không gì khác hơn chính là phải bắt đầu từ việc luyện tập với giọng hát.

Bởi vì hát là bước đầu tiên của quá trình nghe thấy âm thanh ở bên trong trước khi tạo ra âm thanh đó trên phím đàn.

1.

Giá trị lớn nhất của việc hát đối với người học Piano nằm ở chỗ hát giúp xây dựng một hệ thống gọi là “inner hearing”, tức là khả năng nghe âm thanh bên trong trước khi tạo ra âm thanh. Đây là một kỹ năng cần thiết và quan trọng, nhưng lại thường bị bỏ quên.

Nhiều người học đàn có thể đọc nốt khá nhanh, đánh đúng nốt thậm chí chơi rất thuộc bài. Nhưng nếu hỏi rằng trước khi chạm tay vào phím đàn, họ có thực sự nghe thấy câu nhạc ấy trong đầu hay chưa…thì không phải ai cũng có thể làm được.

Ngược lại, hát đưa chúng ta vào một trải nghiệm rất khác, đó là quá trình đánh thức sự lắng nghe.

Khi hát lên một giai điệu, dù chỉ bằng âm “la” đơn giản, bạn không thể dựa hoàn toàn vào phản xạ ngón tay nữa. Bạn phải thực sự nghe những gì bạn đang tạo ra và điều chỉnh chính bạn để hoà hợp với âm nhạc. Bạn phải cảm nhận được nốt tiếp theo cao hơn hay thấp hơn, phải biết câu nhạc đang đi về hướng nào, tiết tấu nhanh hơn hay chậm hơn…

Nói cách khác, hát chính là cách giúp bạn xây dựng musicality (tính nhạc) bên trong bạn một cách tự nhiên nhất.

2.

Có lẽ thiếu hụt trong việc luyện hát không khiến người học Piano chơi đàn dở đi. Nhưng nó âm thầm tạo ra rất nhiều giới hạn trong cách một người muốn phát triển với âm nhạc về lâu dài.

Giới hạn đầu tiên là người học rất dễ phụ thuộc vào mắt.

Khi không có thói quen hát hay nghe trước âm thanh ở bên trong, nhiều người sẽ quen với kiểu học đàn là phải “nhìn thấy” mới chơi được. Điều này rất dễ đẩy người học vào hai hệ quả: Một là trở nên quá phụ thuộc vào thao tác của bàn tay, hai là không thể “cảm” nhận được âm nhạc một cách tự nhiên. Và vì thế mà cách xử lý tác phẩm cũng trở nên khô cứng thiếu sức sống.

Giới hạn thứ hai là việc ghi được diễn ra bằng ngón tay hơn là bằng tai nghe nhạc.

Trường hợp này rất phổ biến. Có những bạn chơi được cả một bản nhạc, nhưng nếu đột ngột dừng lại giữa chừng thì lập tức mất phương hướng và không biết chơi tiếp như thế nào. Lý do là vì trí nhớ âm nhạc của họ chưa thật sự được xây dựng một cách chắn chắn – mà chủ yếu dựa vào thói quen cơ học của bàn tay.

Khi có thể hát, hoặc ít nhất có thể lắng nghe giai điệu từ trong đầu, trí nhớ âm nhạc sẽ trở nên vững vàng hơn. Bạn sẽ không chỉ nhớ phải đặt tay ở đâu, mà còn nhớ được tâm trí đang thực sự mong muốn âm nhạc tiếp theo sẽ được diễn tiến ra sao. Tất cả những điều này đều bắt nguồn từ việc bạn đã xây dựng được một thứ gọi là “inner hearing” từ bên trong cực kỳ tốt.

3.

Trong thời điểm mới học Piano, bạn không cần bắt đầu hát với những bài tập phức tạp. Chỉ cần luyện tập với hai cách bên dưới, nhưng đều đặn, tai nghe nhạc và cách chơi đàn của bạn cũng có thể thay đổi rõ rệt.

— Cách thứ nhất là hát giai điệu trước khi chơi. Hát bằng âm “la” hoặc bằng tên nốt.

Đây là một hoạt động tưởng như rất nhỏ, nhưng lại rất đáng giá. Khi hát giai điệu trước, bạn bắt đầu vẽ ra trong đầu một “pitch map” – bản đồ cao độ của câu nhạc. Bạn sẽ không còn nhìn nốt như những ký hiệu rời rạc nữa, mà dần cảm nhận được nét nhạc. Và khi đặt tay lên đàn, bạn không còn chơi trong trạng thái hoàn toàn mù tịt về âm thanh, mà mọi thứ đã được cảm nhận từ bên trong bạn.

— Cách thứ hai là hát âm trầm hoặc hát giai điệu trong khi tay kia chơi phần còn lại của đoạn nhạc.

Bài tập này khó hơn một chút, nhưng lại rất tốt để phát triển khả năng nghe nhiều lớp âm thanh cùng một lúc. Khi người học hát âm trầm trong lúc tay chơi phần trên, hoặc ngược lại hát giai điệu trong lúc tay chơi phần đệm, tai nghe bắt đầu phải hoạt động theo một cách sâu hơn.

Mọi thứ không chỉ được nghe theo từng nốt riêng lẻ nữa, mà bạn sẽ bắt đầu nghe mối quan hệ giữa các lớp âm thanh, nghe được cấu trúc hòa âm, nghe được âm nhạc trong tính tổng thể của nó. Đây cũng là một bài tập được giới thiệu trong cuốn sách “Bốn Mảnh Ghép Hoà Âm” được dùng để phát triển kỹ năng cảm âm dành cho những bạn đang học chơi Piano.

Kết.

Mình nghĩ câu nói “Em phải hát lên nếu em muốn chơi Piano” của Chopin thật ra không phải là một yêu cầu quá khó; ngược lại, đây là điều gì đó rất căn bản mà hầu hết các giáo viên Piano đều đã nhắc học sinh ít nhất một lần. Bởi vì cuối cùng, chúng ta đâu có học Piano chỉ để bấm đúng các phím đàn.

Chúng ta đến với Piano để nghe, để cảm, để hiểu, và để kể một điều gì đó bằng âm thanh. Mà muốn làm như vậy thì phải bắt đầu bằng việc âm nhạc có thể vang lên từ bên trong chúng ta trước.

Và hát – chính là một trong những con đường đơn giản nhất để bạn có thể bắt đầu.