Category: Nhật Ký

Mình thấy có một quan điểm kỳ lạ nhưng rất phổ biến trong quá trình học ráp hai tay khi chơi Piano đó là: Tập luyện để hai tay chơi độc lập với nhau.

Theo kinh nghiệm của mình, trong biểu diễn Piano không hề có khái niệm hai tay độc lập. Ngay cả trong âm nhạc của Bach, các giai điệu đều đan xen hỗ trợ và phối hợp với nhau để xây dựng một tổng thể chung hoàn hảo.

Chính bởi cách tư duy “tách riêng não trái phải” hay “tập để hai tay chơi độc lập” khiến người học Piano rơi vào một hố sâu không thể nào thoát ra được trong tập luyện đó là: Chơi nhạc một cách khô cứng và cô lập rời rạc các yếu tố có liên quan đến nhau.

Hãy xem, giai điệu được hỗ trợ bởi hoà âm, hoà âm được kết cấu từ những hợp âm, hợp âm bị ảnh hưởng từ giọng điệu, giọng điệu đem lại màu sắc và chất liệu cho âm nhạc…vv…

N.Ế.U, chúng ta định nghĩa rằng trong bước ghép hai tay, phải tách riêng tay trái và tay phải ra như hai phần độc lập và quan điểm về nó như thế trong cả một quá trình…có thể nói rằng toàn bộ hệ thống tư duy nghệ thuật bên trong đó đều đã bị sụp đổ. read more

30.07.2020
Hôm nay là ngày đầu tiên mình đi học về phương pháp Dalcroze, một phương pháp theo mình, giúp người học có thể giải phóng sự cảm nhận âm nhạc thông qua những chuyển động của cơ thể.

Lần đầu tiên nghe về Eurhythmics của Dalcroze qua cuốn “A perfect wrong note” mình đã cảm thấy có gì đó rất đặc biệt ở phương pháp này. Như miêu tả của tác giả, là một nhà sư phạm giảng dạy Piano và cũng là một nghệ sỹ nổi tiếng, lớp học đầu tiên ông được ghi danh cho tham gia vào năm 3 tuổi không phải là một lớp Piano nào mà là một lớp học cảm thụ âm nhạc thông qua những chuyển động. Trong đó ông được chơi những trò chơi thú vị về nhịp điệu, tiết tấu và những trải nghiệm đầu đời đó thực sự cuốn hút hấp dẫn ông vào thế giới của những âm thanh.

Mình không hiểu hết hoàn toàn 100% những gì ông miêu tả qua đoạn văn đó, nhưng ông đã rất thành công khi biến toàn bộ ý tưởng đó khiến cho mình rất háo hức mong muốn tìm hiểu về Eurhthmics.

Vì sao?

Với mình câu hỏi vì sao và như thế nào là 2 câu hỏi quan trọng.

Vì sao mình lại hứng thú với Eurhythmics? Có phải vì một vài câu chữ trong cuốn “A perfect wrong note” có sức mạnh thực sự đến như vậy?

Khoảng cuối 2018, mình bắt đầu dạy khá nhiều học sinh người lớn. Đây là đối tượng dễ dạy nhưng rất khó thành công. Vì nhiều lý do đến từ nhiều nguồn gốc khác nhau, nhưng để liên quan đến nội dung nhật ký này nhất, mình sẽ nói đến lý do khiến học viên người lớn khó đạt được thành quả khi học Piano muộn đó là về việc họ không cảm nhận được phách nhịp một cách chính xác.

Điều này có vẻ lạ, nhưng nếu người nào bị mất nhịp dường như họ sẽ phải mất một nửa đời mình để sửa lại cho đúng.

Mình nhìn thấy những học viên bị mất đi cảm nhận về nhịp điệu. Và những điều này thể hiện ra bằng rất nhiều cách khác nhau. Họ cảm thấy khó khăn khi chơi cặp nốt móc đen, vất vả khi tập luyện tiết tấu đen chấm, sự nhấn nhá trong âm nhạc bị đặt nhầm chỗ, và sâu xa hơn họ không vượt qua được bài kiểm tra về đọc nốt cao độ, họ lạc lối khi phải học cách nhận biết nốt nhạc qua việc lắng nghe, họ không cảm nhận được bước chuyển của hoà âm…hay nói một cách văn vẻ hơn, dường như con người nghệ thuật bên trong họ đã chìm vào giấc ngủ đông từ hàng nghìn năm trước.

Tất cả những điều đó thôi thúc mình đi tìm cách giải quyết. Và Eurythmics của Dalcroze là một trong những giả thuyết mà mình đã đặt ra có thể giải quyết được vấn đề này.

Thực sự đó từng là giả thuyết cho đến khi mình bắt đầu sử dụng nó qua cách giảng dạy Piano kết hợp với chuyển động, teaching Piano including physical movement. Mình ghi nhận việc luyện tập tiết tấu khá thành công khi cho người học trải nghiệm tiết tấu bằng các phần của cơ thể. Đó có thể ban đầu là một thách thức nhưng càng về sau sự chiêm nghiệm âm thanh của họ lại càng được phát triển mạnh mẽ. Và vì nhìn thấy rằng phương pháp giảng dạy Piano của mình cần được bổ sung những triết lý của Dalcroze, mình đã quyết định phải đi học về Eurythmics.

…

Cô giáo gặp mình trước cửa của toà nhà Kyobo tại Gangnam vào lúc 11 giờ. Dáng vẻ thanh lịch nền nã của cô vẫn không mất đi đâu được sau lần đầu gặp tại một nhà ga mình đã quên tên. Từ trạm tàu điện Gangnam đến studio của cô khoảng 10 phút. Đó là lần đầu tiên mình ở tại đường phố Gangnam lâu đến thế.
Bắt đầu tiết học cô gợi ý mình bước những bước đi đều trên nền nhạc Piano. Cô chơi một vòng hợp âm với tiết tấu nốt đen giọng Rê Trưởng với các bè nằm chồng lên nhau rất chắc chắn. Mình để cơ thể lắng nghe âm nhạc và đặt toàn bộ sự chuyển động của cơ thể bên trong âm nhạc rồi di chuyển theo dòng chảy đó.

Tiếp Theo đó là di chuyển với nốt trắng, rồi là cặp nốt móc đơn và là nốt móc giựt. Cô hướng dẫn cho mình có thể tạo ra những động tác phù hợp với âm nhạc. Sự ứng tấu tấu trên đàn organ của cô quả thực là một dòng chảy vô hạn không biết ngơi nghỉ. Khỏi bàn cũng biết cô đã tập luyện rất nghiêm túc cho công việc này nhiều đến mức nào. Cô nói với mình: read more

Mở đầu cho chuỗi Nhật ký hoà âm này, mình sẽ viết về hợp âm V7sus4. Video thực hành của bài viết này có thể được xem tại link ở đây.

…

V7 trước đây được mình biết đến như là một hợp âm dẫn về hợp âm bậc I.  Cho đến khi mình có dịp được nói chuyện với cô Yim về V7sus4 cũng như các biến thể của chính nó, mình hiểu rằng âm nhạc nói chung, hay hoà âm nói riêng là một thế giới mênh mông bất tận.  Có thể đến lúc đã già, hai tay mình đã nhăn nheo run rẩy vẫn chưa thể học hết được những gì tuyệt vời của trong âm nhạc.   read more

Dạy trực tuyến, học trực tuyến, những từ ngữ sôi sùng sục trong cả tháng trời qua trên các mạng xã hội. Nhưng có thể mãi đến bây giờ, khi đứng trước một xã hội phải then cài chốt cửa cách ly nhau, người dân Việt Nam mới bắt đầu cảm thấy muốn mở lòng mình ra với những khái niệm giáo dục đã có gần chục năm trước trên thế giới. Trong những diễn đàn, tại các nhóm hội, mọi người chia sẻ về mọi hỉ nộ ái ố khi bắt đầu với công cuộc giảng dạy online. Những phòng học được trang bị từ tối giản đến tối thượng như một nơi nghiên cứu khoa học chuyên nghiệp đều là những lựa chọn khó khăn cho các giáo viên mới mày mò bập bõm. Có cả những bạn trẻ cũng bày tỏ sự bất mãn khi đang yên đang lành ngồi nhà gác chân lướt web, nay phải chen chân vào để đăng ký môn học, canh giờ đến lớp và tranh thủ chạy deadline nộp bài tập cho kịp thời gian. read more

Nàng không rõ đã bao nhiêu tuần lễ trôi qua từ buổi học cuối cùng với Floris trước khi nàng quay về Việt Nam.  Những đoạn chat của nàng với Marloes cách quãng đều đặn cho đến tin nhắn mới hôm qua nàng gửi cho bà, thì đã xa một khoảng rất lớn ở giữa.  Marloes trả lời bọn trẻ vẫn khoẻ, Floris vừa quay lại trường học sau kỳ nghỉ đông và muốn biết ý định của nàng khi nào sẽ quay lại ọn trẻ. Nàng đặt cái điện thoại xuống bàn và đi nấu ăn.  read more

Ga Gangnam-gu nằm trên chuyến tàu điện từ Suwon về Soongsil có một tiệm cà phê nướng bánh bông lan bắp rất ngon. Một bịch bánh nóng hổi thơm lừng 12 cái tròn mũm mĩm chỉ có giá ba ngàn won. Mỗi tối đi làm về tôi thường hay ghé chỗ ấy mua bánh bắp và mua thêm một ly trà sữa nên bà chủ quen mặt, đến nỗi, mỗi khi tôi đi ngang, bà đều nhìn tôi nở một nụ cười mong đợi.

Ông bà chủ lớn tuổi siêng năng làm việc đến thế nhưng cũng có ngày bỗng dưng không mở cửa tiệm. Tôi nhớ mùi bánh bắp nên đành ghé vào một nơi khác để mua. Bánh ở đây cũng rất thơm, ba ngàn won cũng được 12 cái tròn mũm mĩm, nhân kem bắp bên trong nếu so ra thì được nhiều hơn cả tiệm của ông bà già kia. Nhưng thật kỳ lạ, sao với tôi, nó chẳng hề ngon như những cái bánh bán ở ga Gangnam-gu. read more

– Con không biết nghĩ sao…Còn cô thì sao NaNa?

Floris ngồi kế tôi, thằng bé vò đầu bức tóc tìm câu trả lời khi tôi hỏi về một hình ảnh nào đó mà nó có thể cảm nhận được qua đoạn nhạc vừa mới nghe.

-Cô không biết, con nghĩ xem!

Floris trầm ngâm, khuôn mặt nó dài ra còn ánh mắt hướng qua cửa sổ, nơi ngọn núi đang phớt hồng hoàng hôn.

-Theo cô, đoạn nhạc này giống như thể hiện một chuyến hành trình phiêu lưu mạo hiểm sắp được bắt đầu.  Mọi người rộn ràng lên tàu, cánh buồm được kéo căng, ai cũng vui vẻ, hào hứng, phấn khởi chờ đợi khám phá những điều mới đang đến – Tôi chậm rãi chia sẻ những gì mình thấy.

– Ồ… – Floris gật đầu nhè nhẹ.  Mái tóc ánh kim của nó ánh lên dưới tia nắng ngả xuống từ bên ngoài tấm cửa kiếng.

Rồi thằng bé sửa dáng ngồi, nó bất chợt tựa lưng ra đằng sau, cái ghế gỗ kêu khẽ vì cú dựa quá đột ngột.  Miệng nó hum hum những câu nhạc đầu tiên của bài “Cướp biển vùng Caribean”…quay sang nhìn tôi với đôi mắt xanh biếc của vùng biển Thái Bình Dương đó, nó nói:

-Con hiều rồi ạ.  Nhưng…khó nói quá cô nhỉ? – Nó gật gù và lại nhíu mày.

– Không sao cả.  Chỉ cần con nói những gì con cảm nhận, cách con nhìn thấy qua những gì con nghe được – Tôi mỉm cười, nhìn với vẻ chắc chắn vào sâu đôi mắt xanh thăm thẳm đó.

…

Có lẽ trước đây, chưa từng ai bảo với Floris: “Này nhóc, hãy nói lên cảm nhận của con!”.  Hoặc cũng có thể, thằng bé lớn lên giữa một xã hội luôn tìm mọi cách để áp đặt cảm nhận của một cá nhân vào trong những khuôn khổ, cũng có chăng cuộc sống thực của thằng bé quá khô cằn để không có gì khiến Floris phải cho phép tâm trí mình được phép bay bổng.

Hai đến ba tháng đầu tiên, chúng tôi mắc kẹt trong những chuyến du hành không đến nơi đến chốn đó.  Floris chẳng cảm nhận được gì qua những bài tiểu phẩm nó đánh, hoặc nếu có thì rất khó khăn để sự trừu tượng ấy  phát ra thành lời.

Tất nhiên tôi không chấp nhận chịu thua. Nếu phải chơi một tác phẩm hay tuyệt vời nhưng lại không thể nhìn thấy những hình ảnh ẩn giấu bên dưới những tầng âm thanh đó thì quả thực là một điều vô cùng đáng tiếc cho bọn trẻ của tôi.  Vì như thế, tôi đã tiến đến quyết định: Nếu Floris chưa thể nhìn thấy được, thì nó sẽ học cách vẽ nên bức tranh của chính nó.

Bốn tuần sau, tôi mang đến tiết học một hoạt động để khuyến khích trí tưởng tượng của Floris: Sáng Tác

Hôm nấy chúng tôi nói về điệu thức Mi Trưởng và sau đó thì bắt đầu ứng tấu với nhau một vài vòng hoà âm đơn giản.  Thằng bé chơi giai điệu với tay phải còn tôi thì đảm nhiệm phần đệm hoà âm bên dưới.  Floris khá hứng khởi với ứng tấu mặc dù nó hẳn là một đứa trẻ hơi rụt rè và hay mắc cỡ.  Tiếp tục sau đó, chúng tôi bắt đầu đi vào phần sáng tác hai đoạn nhạc trên cùng điệu thức E Major với cách phát triển các motif khác nhau.

Vô cùng thử thácg, song, với việc làm quen thông qua hoạt động ứng tấu trước đó, Floris phần nào có thể hình dung một chút về những gì nó muốn đặt vào sáng tác đầu đời của nó.  Áp dụng triết lý của Kodaly về cách hỏi và đáp trong âm nhạc khá thành công, Floris và tôi đã cùng nhau đi đến những bản nháp đầu tiên cho bản nhạc của thằng bé.

Thì giờ rất tốt lành đã đến, tôi bắt đầu hỏi:

-Floris này, khi con chơi bài này của con sáng tác, thì con cảm thấy như thế nào? Con có hài lòng không? – Tôi mỉm cười đầy vẻ thân thiện chuyên nghiệp.

-Cũng được ạ. Nhưng hơi buồn ạ. – Ánh mắt nó vừa hạnh phúc song cũng vừa băn khoăn cùng tại một thời điểm.

-Buồn như thế nào nhỉ? – Tò mò tôi hỏi.

-Không hẳn là buồn…Nhưng có gì đó như là chờ đợi… – Floris bắt đầu đặt tay nắm vào cánh cửa của trí tưởng tượng.

-Ồ thú vị nhỉ? – Giọng tôi cồn cào, nóng lòng muốn biết có cái gì “như là chờ đợi” đằng sau cánh cửa đang hé mở đó.

-Ừhm… – Thoáng chút ngần ngại, đôi môi thằng bé lò dò tìm một thuật ngữ nào đó chính xác.

-Như thế nào Floris, con có thể miêu tả một chút chứ? Ai chờ ai…ví dụ vậy. – Tôi đẩy Floris gần hơn một chút phía ánh sáng đang le lói phát ra.

– À…hình như là…giống như là có một cô bé, à…đang ngồi đợi ba của cô bé trong nhà…ừm…ngoài trời thì đang mưa…cô bé ấy đợi rất lâu nhưng người ba vẫn chưa về…con nghĩ vậy… 

-Ồ… – Tôi nhướn mày.

-…nhưng một hồi sau thì ba cô bé cũng về và mọi người đi vào bên trong nhà và trời thì hết mưa cô ạ.

-Wow, thật thú vị Floris! Cô thích câu chuyện này.  Đó là một câu chuyện hoàn hảo cho bản nhạc của con. – Dù vẻ ngoài cố điềm tĩnh, nhưng bụng dạ bên trong tôi đang cố che giấu sự ngạc nhiên đến tột độ.

Tôi vươn nhanh người lấy cây bút chì và đưa cho thằng bé để nó có thể viết ra những gì nó tưởng tượng vào tờ nháp đầu tiên của bản nhạc.

Floris đặt bút xuống, nó ghi:

Elise is waiting for her father…

E-l-i-s-e?

Tôi ngạc nhiên đến kinh khiếp.  Nhìn thằng bé viết những từ đầu tiên trên giấy, thớ da trên cánh tay của tôi nổi hột li ti như một miếng da vịt bị luộc chín. Từ đâu mà Floris lại có thể tưởng tượng một cô gái tên là Elise đang đợi ba của mình trở về nhà dưới cơn mưa?

Phải chăng âm nhạc đã thật sự mang đến cho thằng bé hình ảnh đó, hay có thứ gì đó đã được thức dậy bởi những cú va chạm bằng âm thanh?

…

Những tuần học sau, Floris bắt đầu thoải mái hơn với những câu hỏi của tôi về cảm nhận của nó. Thằng bé tự tin và nói rất nhiều những hình ảnh mình nhìn thấy. Tiếng đàn của nó tinh tế hơn và thể hiện đầy đủ những gì nó muốn vẽ ra, bằng âm nhạc.  Nhìn Floris thong thả ngồi chơi bản nhạc của chính nó sáng tác, tôi cảm thấy dường như đã mở được một cánh cửa đã đóng kín bấy lâu.

Thật tuyệt! Elise! Chúng ta đã thành công!

Nhật ký của một giáo viên dạy Piano 

20.05.2019 

Chiều thứ sáu, tiết học vừa kết thúc, tôi vội vã thu dọn đồ đạc chuẩn bị rời đi. Hansa đợi ở cửa, nó nhìn tôi như có vẻ chuẩn bị sẵn sàng cho một cái ôm tạm biệt. Tôi cúi người xuống rồi choàng tay qua vai Hansa. Dường như con bé đã cao hơn mùa hè năm ngoái một tẹo, những sóng tóc đen dày của nó áp vào má tôi ấm áp.

– Cô hỏi Hansa nhé, lúc nào chúng ta cũng có những tiết học vui như thế này thì con có thấy chán không? read more