Change the World – Teach Music
Chúa Nhật, 16.11.2020
Gần đây tôi không còn tường thuật lại những buổi học của mình với cô Kim trên các trang nhật ký nữa. Thời gian qua, tôi dành nhiều chữ hơn để viết về những trải nghiệm của mình trong việc tập luyện các bài tập của khoá học. Các trải nghiệm cá nhân này, chắn chắn sẽ giúp ích cho nhiều người hơn là những bài văn dài dòng kể lại việc tôi đã được học những gì.
Thứ ba – 10.11.2020
Vài ngày gần đây tôi hơi nhận ra, dường như những gì mình dạy học trong thời gian qua thực sự không khoa học.
Thật khó để thành thật thừa nhận điều đó với bản thân, nhưng việc tập luyện ứng tấu với điệu thức toàn cung khiến tôi cảm thấy còn khó hơn nếu mình tìm một lý do để nghĩ ngược lại.
Tôi thấy rằng, các khái niệm về phím đàn và tên gọi của nốt nhạc thực sự là một cái gì đó khá vô nghĩa trong ứng tấu. Không biết những bậc thầy ứng tấu Piano trên thế giới như Cory Henry hay Jesus Molina đã cảm thấy như thế nào về 88 phím trắng và đen bên dưới ngón tay họ, nhưng tôi chắc chắn rằng, họ đã không đọc từng tên nốt nhạc hay nhìn vào từng phím đàn chỉ để đảm bảo rằng mình đã “chạy” được một câu ứng tấu hoàn hảo.
Thứ bảy – 31.10.2020
Khoảng thời gian gần đây, tôi tập luyện Piano Improvisation khá đều đặn. Từ hôm thứ năm, tôi tự lập cho mình một thói quen mới, mỗi lần tập ứng tấu tôi sẽ tự vẽ một vây cá trên cánh cửa sổ. Các số lượng vây cá xuất hiện ở đó sẽ cho tôi biết tôi đã tập luyện với mức độ như thế nào mỗi ngày, với hy vọng, chúng sẽ khiến tâm trạng tôi thấy dễ chịu về cường độ tập luyện của mình. Tuy nhiên, số vây cá ấy lại không thật sự giúp ích tôi mấy bằng việc: Trước khi đứng lên rời khỏi đàn, thu âm/quay hình lại những gì mình đã tập luyện.
Thứ bảy- 24.10.2020
Cách đây vài ngày, tôi có xem một video của Chick Corea trả lời một học sinh đang theo học tại Học Viện Âm Nhạc mang tên ông, câu hỏi ấy như sau:
“Thưa thầy, khi cảm âm lại những đoạn ứng tấu solo của các nghệ sỹ nhạc Jazz, em có thể nghe rất tốt những đoạn chạy câu giai điệu. Nhưng về hợp âm thì em chịu, không thể nào nghe được họ đã chơi cái gì. Thầy có kinh nghiệm nào về chuyện này không ạ? Thầy có thể chia sẻ hoặc cho em lời khuyên được không?”
Seoul đã bắt đầu đi vào những ngày đầu thu và tôi vẫn tiếp tục công cuộc đến lớp của mình. Việc học về eurythmics khiến thời gian tập luyện Piano của tôi dày đặc hơn và cũng phần nào đó chất lượng hơn.
Những bài tập nghiêng về ứng tấu buộc tôi phải cân nhắc đến cả về kỹ thuật ngón lẫn bấm hợp âm của chính mình. Làm thế nào để tạo ra những màu sắc âm thanh khác nhau? Làm thế nào để thể hiện một hình ảnh cụ thể qua những nét vẽ của sự trừu tượng trong âm thanh? Thế giới Piano quả thực ảo diệu. Tôi đoán nếu một đứa trẻ được học chơi Piano đúng quy cách, chúng sẽ rất yêu nhạc cụ này. Còn nếu ngược lại, những tiết học ấy có thể sẽ trở thành chuỗi ác mộng không hồi kết.
22.09.2020
Đi càng xa bao nhiêu, mình càng nhận ra trong đời người chỉ có một đến hai thứ thực sự quan trọng và có ý nghĩa.
Sáng nay mình dành thời gian để tập đàn và luyện tập eurythmics. Những thôi thúc từ sâu thẳm bám chặt lấy ruột gan và không để yên cho đến khi nào mình thật sự bắt đầu ngồi xuống tập luyện. Mình đoán đó chính là động lực bên trong.
Cách đây hai tuần, buổi học của cô Kim và mình diễn ra đơn giản và nhanh chóng. Phần lớn thời gian chúng mình nói chuyện về buổi biểu diễn Piano ở nhà sách vào thứ năm tuần sau đó. Các mẩu hội thoại trôi đi rất nhanh theo dòng thời gian và cho đến sáng hôm nay, dường như chỉ còn những ký ức thật sự sâu sắc còn đọng lại.
Chiều hôm qua tôi có buổi biểu diễn nho nhỏ tại nhà sách của một trường đại học nằm trong khu vực thành phố Seoul. Trước đó vài ngày, tôi khá stress. Vì có mấy khi biểu diễn nơi công cộng như thế này? Tuy nhiên, bỏ qua những sự áp lực đó, những giờ cuối cùng sát buổi biểu diễn tôi lại dường như chẳng cảm thấy gì.
Hôm qua mẹ gọi cho tôi, khuôn mặt bà vẫn như vậy dưới anh đèn vàng của căn bếp. Bao nhiêu năm rồi, tôi nhớ như in nét mặt ấy khi bà ngồi đọc một cuốn sách trong lúc đợi tôi tan học. Công viên Tao Đàn cũng vừa giác lên những ánh đèn vàng chiều, bầu trời im lìm xanh thẫm, mẹ chăm chú vào trang sách, không nhìn thấy tôi đang đi tới. Chắc bởi vì thế mà, tôi có thể lưu giữ được khung cảnh đó trong tâm trí mình mãi cho đến ngày hôm nay.
04.09.2020
Mình tự nghĩ chuyện gì sẽ xảy ra nếu mình không trở thành một giáo viên dạy nhạc?
Có thể một diễn viên trẻ chuyên trị những vai hành động tên là Kim Ngân sẽ trở nên quen thuộc với các khán giả Việt Nam, hoặc một vũ công với nghệ danh NaNa sẽ nhẵn mặt trên các sân khấu với những bước nhảy cuồng nhiệt say mê. Đó từng là những ước mơ của mình, được diễn và được sống dưới ánh đèn lung linh của nghệ thuật.
Nhưng khi trở thành một giáo viên dạy nhạc, cụ thể hơn là một giáo viên Piano không đồng nghĩa với việc mình phải từ bỏ những ước mơ dang dở, ở một cách khác, Eurhythmics đã thật sự làm sống lại mơ ước tuổi thơ ngày nào của mình.
Gặp lại cô Kim vào một buổi sáng Seoul trời đầy gió, lòng mình thật nôn nao. Gió dào dạt hất tung toé mái tóc ngắn của mình khi đứng ở trạm đợi xe bus. Thành phố xinh đẹp này ít khi nào lắm gió thế như sáng hôm nay.
Hai tuần qua ở nhà tập luyện Lydian và Mixolydian trên Piano quả thật là những giờ phút trải nghiệm rất kỳ lạ. May mắn thay, cô Kim không kêu mình trả bài về các mode như mọi khi mà bắt đầu luôn vào nội dung bài học mới.
Bài học mới là về ứng tấu trên đàn Piano tạo ra âm nhạc thể hiện chuyển động như chạy nhanh và nhảy chân sáo. Việc lắng nghe và di chuyển cơ thể theo những gì nghe được không quá gian nan. Đến việc thứ hai là phải ngồi trên đàn để ứng tấu ra những đoạn nhạc này. Với âm thanh mô phỏng động tác chạy, tiết tấu được sử dụng là cặp nốt móc đơn cho giai điệu tay phải và tay trái là những pattern đệm lặp đi lặp lại cũng với tiết tấu móc đơn. Còn để tạo ra âm thanh thể hiện những bước nhảy chân sáo, nhóm tiết tấu liên ba đơn được sử dụng hầu hết trong các câu nhạc. Ứng tấu quả thật là một mảnh đất màu mỡ để trí tưởng tượng được bay bổng và biến thành sự thật.
Mình thích thú tạo ra những đoạn nhạc đó. Chạy thật nhanh trên đồng cỏ xanh mùa hạ hay nhảy chân sáo trong khu rừng mùa thu, những hình ảnh đến và chìm ngập trong tâm trí mình rõ ràng như ai đó đã gắn một máy chiếu phim vào sâu bên trong các nơ-ron thần kinh não của mình.
Tiếp theo là cô Kim chuyển động và mình sẽ ứng tấu dựa vào những gì nhìn thấy và cảm thấy ở cô. Một câu chuyện khác của ứng tấu được viết tiếp. Bài học lớn nhất ở đây đó chính là, đôi khi giáo viên không hẳn làm người lead chính toàn bộ buổi học, nhưng cần thiết hơn cả là, giáo viên có thể đặt học sinh làm trung tâm và nương theo đó để phát triển theo một cách cá nhân nhất, phù hợp nhất với học sinh. Đó cũng là một kiểu “ứng tấu” trong giáo dục.
Mọi thứ có vẻ đều bình thường trôi chảy cho đến lúc mình mắc kẹt khi không thể cảm được nhịp của cô Yim đang chuyển động là 5/4 (3+2) và không thể chơi bất cứ gì tương tự như cách cô đang nhảy. Trong hơn 20 năm học nhạc, mình đã có mấy khi gặp phải 5/4? Nhưng không có nghĩa là nó không tồn tại. Học sinh cũng thế, có những dạng rất đặc biệt, mình chưa từng làm việc cùng bao giờ. Cách chúng “vận động”, cách chúng “nhận thức”, cách chúng “biểu hiện”, tất cả đều mới và lạ.
Nhưng mình có muốn đến với chúng không? Nếu có thì phải cố gắng để học cách cảm được chúng.
Ngồi tại đàn Piano, không thể đứng lên để vận động theo nhịp 3+2, mình đã học cách cảm như thế nào? Mình cố gắng hình dung flow nhịp thành hình ảnh theo dạng 3d và chuyển động cơ thể theo flow đó.
20.08.2020
Mình thích sáng thứ năm, vì đó là buổi sáng mình sẽ được đến lớp học về phương pháp Dalcroze.
Tối thứ tư mình sẽ muốn đi ngủ sớm một chút, mặc dù chiều hôm ấy đã về nhà khá muộn vì phải đến trường để tập luyện Piano. Những buổi sáng thứ năm và chiều thứ tư dạy mình một điều rằng, sức khoẻ tinh thần và thể chất đều là hai thứ vô cùng quan trọng. Vì sao?